Lidia Vladimirovna Litvjak, de 'Witte Roos van Stalingrad'

Lidia Vladimirovna
Litvjak, de 'Witte Roos van Stalingrad'

Lidia Vladimirovna Litvjak (twaalf overwinningen) (links) met rechts van haar haar vriendin Katja Boedanova (elf overwinningen). Beiden stierven tijdens een luchtgevecht. Helemaal rechts staat Maria Koeznetsova.

Inleiding

Hoewel er veel vrouwen waren die een militaire bijdrage wilden leveren, werden vrouwen die zich vrijwillig aanmeldden om in het Rode Leger te dienen aanvankelijk geweigerd, omdat het Sovjetregime het ondenkbaar vond dat vrouwen zouden vechten en sterven als mannen. Pas een jaar na het catastrofale begin van de Tweede Wereldoorlog voor de Sovjet-Unie kreeg de bekende Sovjetpilote Marina Michailovna Raskova toestemming van Stalin drie regimenten op te richten met alleen maar vrouwelijk personeel. Een van de vrouwelijke piloten van deze regimenten was Lidia (Lilja) Vladimirovna Litvjak. Zij werd de waarschijnlijk meest bekende, en tevens de meest succesvolle vrouwelijke piloot uit de Tweede Wereldoorlog. Ze was een knappe vrouw met vliegtalent waar de Sovjetpropaganda graag gebruik van maakte. Haar eerste overwinningen boekte ze boven Stalingrad.

Lidia Vladimirovna Litvjak

Lidia (Lilja) Vladimirovna Litvjak werd geboren op 18 augustus 1921 in Moskou. Haar vader was een spoorwegmedewerker en haar moeder werkte in een winkel. Al op 14-jarige leeftijd begon ze met vliegen bij de V.P. Tsjkalov Vliegclub bij Moskou. Een jaar later voerde ze haar eerste solo-vlucht in een vliegtuig uit. In 1937 werd haar vader door de NVKD gearresteerd en vermoord gedurende de grote zuiveringen in het Rode Leger. Dit betekende dat Lidia haar achtergrond verborgen moest houden, want als men de waarheid zou achterhalen zou dit zeer nadelig voor haar zijn. In 1940 rondde ze haar middelbare school af, wat destijds al een behoorlijke opleiding was. Na haar school ging ze naar de Cherson Vliegacademie, waar ze een diploma voor vlieginstructeur kreeg. De knappe, blonde Litvjak werd instructeur bij de Vliegclub bij Moskou.

Lidia (Lilja) Vladimirovna Litvjak

Toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak, boden Litvjak en vele andere vrouwelijke piloten meerdere malen hun diensten aan bij de VVS, de Sovjetluchtmacht. Ze werden echter afgewezen. Maar met het oog op de rampzalige situatie waarin het Rode Leger verkeerde, slaagde de bekende pilote Marina M. Raskova erin Stalin over te halen dat er drie regimenten met vrouwelijke piloten mochten werden opgericht. Litvjak was een van hem en zij begon haar militaire training bij Engels op 15 oktober 1941. Tot haar verdriet moest ze naar de kapper; de commandant was van mening dat voor zowel vrouwen als mannen gold dat de maximale haarlengte vijf centimeter was.

Litvjak blonk uit gedurende deze training en scoorde hoger dan alle ander vrouwen. Tijdens een oefengevecht, waarbij ze in een trage Polikarpov Po-2 dubbeldekker vloog, schoot ze haar instructeur neer. Toen ze terug naar de basis vloog voerde ze een flamboyante manoeuvre uit. Ze dook naar de hangars, vloog er laag overheen, ze klom in een overwinningsrol en maakte een korte bocht om vervolgens perfect te landen. Litvjak hield van luchtacrobatiek en deze nadering zou haar handelsmerk worden wanneer ze een vliegtuig had neergeschoten. Na het voltooien van haar training vormde de kleine sergeant Litvjak samen met de andere leerlingen het 586e Jacht-Luchtvaartregiment, uitgerust met Yakovlev Yak-1's. Alle piloten en grondmedewerkers waren vrouwen. Het regiment was betrokken bij de verdediging van Saratov.

De 'Witte Roos van Stalingrad'

Litvjak beschilderde beide zijdes van de cockpit van haar Yak-1 met een witte lelie, door de Duitse piloten verward met rozen. Hierdoor kreeg Litvjak van de Luftwaffe de bijnaam 'Witte Roos van Stalingrad'. De vijand herkende haar al spoedig, die als hij Litvjak zag aankomen vaak zo verstandig was geen gevecht aan te gaan. Litvjak was dol op bloemen. Volgens haar mecanicien, Inna Pasportnikova, had ze een kaart met gele rozen op haar instrumentenpaneel en plukte ze vaak bloemen die ze meenam tijdens haar missies.

Litvjak bij haar Yak

In augustus 1942 werd Litvjak samen met drie andere getalenteerde piloten bij mannelijke eenheden ingedeeld. Litvjak, een extreem aggressieve en flamboyante pilote, kon niet goed met de mannelijke piloten opschieten en werd daardoor uiteindelijk teruggeplaatst bij een vrouwelijke eenheid. Litvjak werd vervolgens ingedeeld in de 6e Jager-Luchtdivisie die vocht aan het front bij Stalingrad. Litvjak was de wingman van de regimentscommandant. Op 13 september werden drie Junkers Ju-88 waargenomen. De commandant viel aan en Litvjak volgde. Ze viel met zo'n enthousiasme aan dat de bommenwerpers verspreidden en hun bommen lieten vallen. De commandant slaagde er in een Junkers neer te schieten, terwijl Litvjak een tweede vernietigde. Later die dag zag ze een vriendin, Raja Beljajeva, die een Messerschmitt Me Bf-109 jager aanviel totdat ze uiteindelijk geen munitie meer had. Litvjak viel de jager aan en schoot hem neer. Later vernam ze dat de Duitser die ze had neergeschoten een hoog onderscheiden aas was. Twee overwinningen op een dag was een grootse prestatie voor iemand die pas nieuw was aan het front, en zeker aangezien het haar tweede gevechtsvlucht was. Tevens was ze de eerste vrouw in de wereld werd die een vijandelijk toestel had neerschoten.

Na Stalingrad

Na de Slag om Stalingrad begon een periode van intensieve activiteiten, waarin Litvjak drie keer gewond raakte. Litvjak werd eind januari ingedeeld in het 3e Jacht-Luchtvaarteskadrille van het 296e Jacht-Luchtvaartregiment van het Zuidwestelijke Front. Tijdens een luchtgevecht in maart waarbij ze een Ju-88 neerschoot raakte ze voor het eerst gewond toen een paar escorterende Messerschmitts haar toestel beschoten. Ze slaagde erin haar basis te bereiken, waar ze bewusteloos raakte en naar een ziekenhuis werd gebracht. Ze werd op 19 februari bevorderd tot junior luitenant en in mei 1943 kwam ze weer terug bij het regiment. Kort hierna werd het regiment bevorderd tot het 73e Garde-Jacht-Luchtvaartregiment. Al snel volgde ook Litvjaks bevordering tot senior luitenant.

Litvjak bij haar Yak

In juli 1943 werd het regiment naar het Zuidelijke front overgeplaatst. Op 16 juli vielen 6 Yaks, waaronder die van Litvjak, een groep van 30 Ju-88's en zes Bf-109's aan. Litvjak schoot twee toestellen neer. Haar eigen toestel was echter zwaar beschadigd en ze raakte voor de tweede keer licht gewond. Ze moest een noodlanding maken op Duits grondgebied en liep terug naar haar basis. Twee dagen later raakte ze opnieuw gewond in een luchtgevecht en maakte ze weer een noodlanding op Duits grondgebied. Ze werd nu gered door een andere piloot die vlak na haar landde. Op deze dag stierf ook haar vriendin Katja Boedanova.

Op 21 mei was ook al Litvjaks man, Held van de Sovjet-Unie Aleksei F. Solomatin, gestorven toen zijn vliegtuig neerstortte. Ook vloog ze nu regelmatig meerdere missies per dag. Deze persoonlijke verliezen samen met de intensieve gevechten en de verwondingen putten Litvjak zowel lichamelijk als geestelijk uit.

Het einde

Op 1 augustus 1943 escorteerde Litvjak een groep Ilyushin Il-2 Shturmoviks, haar vierde missie die dag. Litvjak zag een grote groep vijandige bommenwerpers nabij het front. Acht escorterende Messerschmitt Me Bf-109's vielen Litvjaks Yak aan. Ivan Borisenko, die met Litvjak meevloog, schreef later aan Vera Tilomerva, de commissaris van het regiment: "Lilja zag de Messerschmitt 109's simpelweg niet die de Duitse bommenwerpers beschermden. Een paar van hen doken op haar af en toen ze ze zag vloog ze naar hen toe. Toen verdwenen ze allemaal achter een wolk." Borisenko zag dat Litvjaks geluk voorbij was. Litvjak stierf op 21-jarige leeftijd. Niemand zag het vliegtuig neerstorten.

Litvjaks Yak wordt bijgetankt

Litvjak had twaalf overwinningen alleen en drie gedeelde op haar naam staan, waarmee ze de succesvolste vrouwelijke piloot aller tijden is. Ze had 168 missies gevlogen, was drie keer neergeschoten en was diverse keer gewond geraakt. Ze was onderscheiden met de Orde van Lenin, de Orde van de Rode Ster, de Orde van de Vaderlandse Oorlog 1e en 2e Klasse en de Orde van de Rode Banier (17 februari 1943). In het dorp Krasny Loetsj in de Donetsk-regio werd een monument opgericht, met twaalf gouden sterren, een voor ieder toestel dat ze had neergeschoten.

Litvjaks regiment, het 73e Garde-Jacht-Luchtvaartregiment, nomineerde haar in augustus 1943 voor de titel Held van de Sovjet-Unie. Deze kon helaas niet worden toegekend omdat Litvjaks lichaam nooit was gevonden en dat Litvjak dus ook krijgsgevangen kon zijn gemaakt. In de jaren na de oorlog werd verscheidene malen naar Litvjaks vliegtuig gezocht in de buurt van de plaats waar ze voor het laatst werd gezien, maar het wordt niet gevonden. Wederom werd ze voorgedragen voor de Held van de Sovjet-Unie-medaille, maar opnieuw werd het verzoek afgewezen. In de zomer van 1979 werd bij een boerderij bij het dorpje Dimitriyevka een neergestortte Yak-1b gevonden met het lichaam van een vrouwelijke piloot. Pas in 1986 werd bevestigd dat de pilote die bij Dimitriyevka neergestort was Litvjak wel moest zijn. Op 5 mei 1990 werd Litvjak door Michail S. Gorbatsjov posthuum benoemd tot Held van de Sovjet-Unie en onderscheiden met de Medaille van de Gouden Ster en de Orde van Lenin.

Datum

Overwinning

Vijand

Plaats

Eigen toestel

Eenheid

13 september 1942

alleen

Messerschmitt Me Bf-109

?

Lavochkin La-5

6e J-LD

13 september 1942

alleen

Junkers Ju-88

?

Lavochkin La-5

6e J-LD

11 februari 1943

alleen

Junkers Ju-88

?

Yak-1 #44

6e J-LD

11 februari 1943

gedeeld

Focke-Wulf Fw-190 A

?

Yak-1 #44

6e J-LD

22 maart 1943

alleen

Junkers Ju-88

Rostov-aan-de-Don

Yak-1 #44

296e J-LR

22 maart 1943

alleen

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1 #44

296e J-LR

5 mei 1943

alleen

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1 #44

296e J-LR

7 mei 1943

alleen

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1 #44

296e J-LR

31 mei 1943

alleen

observatieballon

?

Yak-1b #23

73e G-J-LR

16 juli 1943

alleen

Junkers Ju-88

?

Yak-1b #23

73e G-J-LR

16 juli 1943

gedeeld

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1b #23

73e G-J-LR

19 juli 1943

alleen

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1b #23

73e G-J-LR

21 juli 1943

alleen

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1b #23

73e G-J-LR

1 augustus 1943

gedeeld

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1b #23

73e G-J-LR

1 augustus 1943

alleen

Messerschmitt Me Bf-109

?

Yak-1b #23

73e G-J-LR


Home